Cando un traballador colle a baixa, a primeira dúbida que xorde na empresa (e no propio empregado) é sempre a mesma: quen paga a baixa por enfermidade? A resposta non é «a Seguridade Social e punto». O custo repártese por tramos entre o traballador, a empresa e a entidade xestora, e esa repartición cambia segundo o tipo de continxencia. Se xestionas unha peme, convén telo claro para non pagar de máis nin descadrar as nóminas. Aquí explicámolo de forma sinxela e cos datos vixentes en 2026.
Que é a baixa por enfermidade?
A baixa por enfermidade (tecnicamente, incapacidade temporal ou IT) é a situación na que un traballador non pode desempeñar as súas tarefas por un problema de saúde e necesita asistencia sanitaria. Mentres dura, o contrato queda suspendido: o empregado non acode ao posto, pero conserva a súa relación laboral e percibe unha prestación económica que substitúe o seu salario.
Existen dous grandes tipos de continxencia, e deles depende quen paga e canto:
- Continxencias comúns: enfermidade común (unha gripe, unha infección, unha lumbalxia) ou accidente non laboral. É o caso máis frecuente.
- Continxencias profesionais: enfermidade profesional derivada do traballo ou accidente laboral, incluídos os ocorridos in itinere (de camiño ao traballo).
Esta distinción é clave, porque as baixas por continxencias profesionais teñen unha cobertura máis xenerosa desde o primeiro día.
Quen paga a baixa por enfermidade?
Nunha baixa por enfermidade común ou accidente non laboral, o pagamento da prestación repártese en tres tramos:
- Días 1 a 3: non se cobra prestación da Seguridade Social. Este tramo asúmeo o traballador (salvo que o convenio colectivo obrigue a empresa a complementalo, algo moi habitual).
- Días 4 a 15: paga a empresa, con cargo aos seus propios recursos.
- A partir do día 16: paga a Seguridade Social ou a mutua colaboradora, aínda que o aboamento se realiza na nómina en réxime de pagamento delegado (a empresa adiántao e despois compénsaselle).
En canto a canto se cobra nunha continxencia común:
- Do día 4 ao 20: o 60 % da base reguladora.
- A partir do día 21: o 75 % da base reguladora.
Moitos convenios colectivos melloran estas cifras e obrigan a empresa a complementar a prestación ata o 100 % do salario durante un número de días. Por iso, antes de calcular unha nómina de baixa, o primeiro é revisar o convenio aplicable.
Quen paga os 3 primeiros días de baixa por enfermidade?
Esta é a pregunta que máis se repite. Nunha baixa por continxencia común, os tres primeiros días non xeran prestación da Seguridade Social: en principio, ese custo recae sobre o traballador, que deixaría de percibir eses días.
Con todo, na práctica ocorren dúas cousas moi frecuentes:
- O convenio colectivo obriga a empresa a pagalos. Un gran número de convenios recollen a obriga de complementar a prestación desde o primeiro día, de xeito que o traballador non perde ingresos.
- A empresa asúmeo voluntariamente como parte das súas condicións laborais.
A situación cambia por completo nas continxencias profesionais (accidente de traballo ou enfermidade profesional):
- Cóbrase desde o día seguinte á baixa.
- A prestación é do 75 % da base reguladora desde o primeiro día.
- O día da baixa págao integramente a empresa coma se fose un día traballado.
Nestes casos non existe o «baleiro» dos tres primeiros días: a cobertura arrinca antes e cunha porcentaxe máis alta.
E no caso dos autónomos?
Os traballadores por conta propia (RETA) tamén teñen dereito a prestación por IT, sempre que estean ao día nas súas cotizacións e teñan cuberta a continxencia. En enfermidade común, cobran desde o cuarto día de baixa, e o pagamento corre a cargo da mutua ou entidade xestora coa que teñan cuberta a continxencia. En continxencias profesionais, desde o día seguinte.
Como xestionar as ausencias na empresa?
Máis alá de saber quen paga cada tramo, o desafío real dunha peme é xestionar os papeis e o impacto na nómina sen erros. Unha baixa mal rexistrada pode traducirse nun cálculo incorrecto, nun descadre na cotización ou nun problema coa Inspección de Traballo.
Para levalo con orde convén:
- Rexistrar a data exacta de baixa e alta de cada traballador e o seu tipo de continxencia.
- Gardar os partes médicos (baixa, confirmación e alta) de forma centralizada e accesible.
- Aplicar o complemento do convenio de forma automática, en lugar de calculalo á man cada mes.
- Reflectir a ausencia no rexistro de xornada, para que o control horario cadre co que realmente traballou o cadro de persoal.
É aquí onde un software de RRHH marca a diferenza. Con LapsoWork podes rexistrar as baixas, vinculalas ao control horario e almacenar os partes médicos no xestor documental, de xeito que cada ausencia queda documentada e o seu efecto na nómina calcúlase só. Menos follas de cálculo, menos erros e toda a rastrexabilidade que a Inspección che pode pedir.
En resumo
- En enfermidade común, a repartición é: días 1-3 o traballador (salvo convenio), días 4-15 a empresa e desde o día 16 a Seguridade Social.
- Cóbrase o 60 % da base reguladora do día 4 ao 20, e o 75 % a partir do día 21.
- En continxencias profesionais (accidente ou enfermidade laboral), cóbrase o 75 % desde o día seguinte á baixa.
- Revisa sempre o convenio colectivo: é o que determina se eses primeiros días se pagan e se hai complemento ata o 100 %.
Ter este proceso automatizado afórrache tempo, evita erros nas nóminas e dáche a tranquilidade de cumprir coa normativa vixente.